Cholesterol

The Good, the Bad and the Fatty

In kort bestek

In een tijd waar huisartsen meer en meer cholesterologen worden en vaak onderliggende aandoeningen niet opmerken is het misschien wel eens nuttig om de medicatie toe te lichten, met name de cholesterolremmers.

Als je tot de miljoenen mensen behoort met een te hoge cholesterol, is het meer dan waarschijnlijk dat je huisarts of specialist je een voorschrift zal meegeven voor een pilletje behorend tot de ontelbare "statines". Of misschien dan toch de natuurlijk rodegistrijst ?

Als zoveel mensen aan deze medicatie moeten stelt men ze minder en minder in vraag. Nevenwerkingen worden verzwegen alsof er geen waren. En bij voor de rest gezonde mensen vallen die misschien nog mee (hoewel studies soms heel andere conclusies trekken). En voor ons, schildklierpatiënten ?

Wat is cholesterol?

Cholesterol komt van het Griekse Cholè wat gal betekent en Stereos wat vast betekent. Het is een organische verbinding en vetachtige stof. Cholesterol behoort tot de groep van de sterolen (gemodificeerde steroïden) en is een essentiële bouwsteen in de opbouw van dierlijke celmembranen waar het een celverstevigend element is en in belangrijke mate bijdraagt aan de doorlaatbaarbeid van de celmembranen.

Cholesterol is de bouwsteen van steroïdhormoon, vitamine D en gal. Galstenen bestaan voor 80% uit cholesterol.

Cholesterol wordt voor slechts 2% rechtstreeks opgenomen uit de voeding.

Wat betekenen HDL en LDL?

  • HDL-cholesterol of High Density Lipoproteïne-cholesterol
  • LDL-cholesterol of Low Density Lipoproteïne-cholesterol

HDL wordt vaak ook aangeduid als de goede vorm van cholesterol, terwijl LDL aangeduid wordt als de slechterik. HDL en LDL zijn echter geen cholesterolvormen, maar 2 vervoerseiwitten (lipoproteïnen). HDL lipoproteïne voor het transport van de met uit het voedsel opgenomen cholesterol naar de lever, essentieel voor de vorming van galzuren; LDL lipoproteïne dat de taak heeft om de door de lever gevormde cholesterol (ruim 80% van alle cholesterol) dagelijks naar de biljarden lichaamscellen te vervoeren, opdat ze kunnen groeien en hun functies vervullen. Met andere woorden bestaat er geen goede of slechte cholesterol, er is er maar één. Er zijn wel twee transporteurs.

Wat zijn triglyceriden?

Triglyceriden vallen eigenlijk niet onder de categorie cholesterol, maar zitten wel in dezelfde sfeer. Triglyceriden zijn een soort van vetcellen in je bloedbaan. Dit vet wordt door je lichaam gebruikt als energiebron.

Te hoge triglyceridenwaarden zijn te wijten aan:

  • Weinig bewegen
  • Overgewicht
  • Roken
  • Drinken van alcoloholische dranken, maar ook frisdraken en fruitsap
  • Eten van voedingsmiddelen die rijk zijn aan zetmeel, vet en suiker
  • Diabetes
  • Metabool syndroom
  • Polycysteus Ovarium Syndroom (PCOS)
  • Nierziekten
  • Trage schildklier
  • Medcijnen zoals steroïden, bètablokker, oestrogeen, de pil
  • Genetische oorzaken

Wat is Non-HDL-Cholesterol?

Deze benaming werd in het leven geroepen op 1 april 2013 (geen grap). De test non-HDL cholesterol is een berekende test, bekomen door eenvoudig het verschil te maken tussen het gemeten totale cholesterol en het gemeten HDL-cholesterol. "Non-HDL cholesterol is een marker van alle atherogenen, inclusief triglyceridenrijke lipoproteïnen en dient overwogen te worden als alternatieve risicomarker bij verdere behandeling van gecombineerde hyperlipidemie, diabetes, het metabool syndroom of chronische nierziekte."

Goede cholesterolwaarden, dat is toch …

Blijkbaar verschillen mensen nogal van gezondheidsrisico's naargelang ze aan de ene of aan de andere kant van een grens wonen. Bovendien geldt in België het credo "hoe lager hoe beter" gezien er geen ondergrens werd vastgesteld.

België
Cholesterol < 190 mg / dl of < 4,9 mmol/l
HDL > 45 mg/dl of > 1,16 mmol/l
LDL < 115 mg/dl of < 2.97 mmol/l
Cholesterol / HDL ?? ratio ??
Triglyceriden < 150 mg/dl of < 1.69 mmol/l
Nederland
Cholesterol 1,5 - 6,5 mmol/l of 58 - 251 mg/dl
HDL 0,9 - 1,7 mmol/l of 34 - 66 mg/dl
LDL 2,0 - 4,5 mmol/l 77 - 174 mg/dl
Cholesterol / HDL < 8 ratio
Triglyceriden 0,6 - 2,2 mmol/l 53 - 195 mg/dl

Cholesterolmedicatie: statines

Als je tot de miljoenen mensen behoort met een te hoge cholesterol, is het meer dan waarschijnlijk dat je huisarts of specialist jouw een voorschrift zal meegeven voor een pilletje, dat behoort tot de grote familie van de "statines". Een paar voorbeelden zijn:

MerknaamStofnaam
LipitorAtorvastatine
ZocorSimvastatine
CrestorRosuvastatine
PravisinePravastatine
LescolFluvastatine
TotalipAtorvastatine

Doordat ze zo veelvuldig gebruikt worden, worden statines ook wel cholesterolverlagers, cholesterolremmers of cholesterolsyntheseremmers genoemd. Het is een groep van medicijnen dat de aanmaak van cholesterol door de lever afremt. Hierdoor ontstaat een tekort aan cholesterol in de lever, waardoor deze meer cholesterol uit het bloed opneemt. Op deze wijze wordt verdere ophoping van cholesterol in de wanden van de bloedvaten voorkomen.

Ze kunnen fungeren als ontstekingsremmers, zo krachtig zelfs dat ze momenteel getest worden of ze nuttig kunnen zijn voor kankerpatiënten. Wat de verlaging van het cholesterol betreft remmen statines de werking van een eiwit af die instaat voor de cholesterolproductie.

Statines zuigen de cholesterol dus niet uit de slagaders, ze remmen enkel de productie van nieuwe cholesterol.

Dit cholesterol in je aders zit daar nochtans niet zomaar. Cholesterol houdt de aders soepel (buigzaam) en elastisch (rekbaar).

Statines en de schildklier

Een Taiwanese studie uit 2014, die nochtans moest aantonen dat statines de kans op kanker verminderen, wees uit dat deze bij vrouwelijke patiënten deze kans net significant verhoogden. Lees hier het artikel.

Nevenwerkingen van statines

  • Maag en darmstelsel: constipatie, winderigheid, verstoorde spijsvertering, diarree, gebrek aan eetlust, misselijkheid, braken
  • Bloedstelsels: trombocytopenie (tekort aan bloedplaatjes)
  • Haaruitval
  • Diabetes, toename van de bloedsuikerspiegel (hyperglycaemie)
  • Ontsteking van de alvleesklier
  • Slapeloosheid, geheugenverlies
  • Hoofdpijn
  • Duizeligheid
  • Jeuk
  • Perifere neuropathie: pijn aan armen en benen door zenuwaandoeningen
  • Galstenen, galblaasontsteking, leverontsteking, hepatis gepaard gaande met geelzucht
  • Huiduitslag, galbulten, allergische reacties
  • Ademhalingsmoeilijkheden
  • Anafylactische shock
  • Spier- en gewrichtspijn, spieraandoeningen, afbraak van spierweefsel gepaard gaande met spierkrampen, rugpijn
  • Koorts
  • Impotentie
  • Algemene lichaamszwakte
  • Pijn op de borst
  • Vochtophoping in armen en benen
  • Een algemeen gevoel van onbehagen
  • Gewichtstoename
  • Neusbloedingen, loopneus, verstopte neus
  • Keelpijn

Er zouden meer dan 300 bijwerkingen gerelateerd zijn aan het gebruik van statines. Eén daarvan is dat statines de productie van mevalonaat in de lever blokkeren. Deze molecule controleert de celgroei, ontstekingen en beendervorming.

Eén patiënt op acht vertoont bijwerkingen, bij sommigen van hen zijn ze zelfs invaliderend, onder andere bij patiënten met polymyalgia reumatica, of rabdomyolyse (dit is een snelle afbraak van de dwargestreepte spieren; de afbraakproducten komen in de bloedbaan terecht en kunnen nierschade veroorzaken). Suppletie met vitamine D en co-enzym Q10 zou deze nevenwerkingen indijken (maar worden vrijwel nooit aangeraden of voorgeschreven).

Een wereld van statines: een betere wereld?

De fysioloog Ancel Keys is de locomotief achter de cholesterol-mythe. Hij slaagde erin om de locomotief op volle snelheid te laten vooruitdenderen, statines zijn dan ook de melkkoe van de farmaceutische industrie geworden. Ze zijn de meest voorsgeschreven medicijnengroep ter wereld. Meer en meer studies geven echter steeds duidelijker indicaties dat het nemen van statines de kans op verschillende ziekten die verband houden met de ouderdom zou doen toenemen. Dat ook lage doses een risico inhouden bleek uit een onderzoek van de Uiversietiet van Glasgow. Uit die studie, waarbij bijna 33.000 mensen betrokken waren, bleek dat maar liefst 8,4%, meer dan 2.700 mensen dus, diabetes te ontwikkelen. Dr. George Mann noemt het volledig inzetten op medicijnen voor cholesterolverlaging een te lang volgehouden voorbeeld van "wishful science", en stelt dat de vethysterie de grootste miskleun is in de geschiedenis van de medische wetenschap.

Een andere studie gepubliceerd in “Expert Review of Clinical Pharmacology” met als titel: “Statins stimulate atherosclerosis and heart failure: pharmacological mechanisms”, vrij vertaald als: “Statines stimuleren atherosclerose en hartfalen: farmacologische mechanismen” stelt:

In contrast to the current belief that cholesterol reduction with statins decreases atherosclerosis, we present a perspective that statins may be causative in coronary artery calcification and can function as mitochondrial toxins that impair muscle function in the heart and blood vessels through the depletion of coenzyme Q10 and ‘heme A’, and thereby ATP generation. Statins inhibit the synthesis of vitamin K2, the cofactor for matrix Gla-protein activation, which in turn protects arteries from calcification. Statins inhibit the biosynthesis of selenium containing proteins, one of which is glutathione peroxidase serving to suppress peroxidative stress. An impairment of selenoprotein biosynthesis may be a factor in congestive heart failure, reminiscent of the dilated cardiomyopathies seen with selenium deficiency. Thus, the epidemic of heart failure and atherosclerosis that plagues the modern world may paradoxically be aggravated by the pervasive use of statin drugs. We propose that current statin treatment guidelines be critically reevaluated.

Vertaald wordt dit:

"In tegenstelling tot de huidige overtuiging dat cholesterolverlaging door statines het risico op atherosclerose doet dalen, blijkt uit deze studie dat het gebruik van statines aan de basis kan liggen van kransslagaderverkalking door mitochondriale toxines die de spierfunctie van het hart en de bloedvaten aantasten door de depletie van het Q10-enzym en de daarmee gepaard gaande ATP-productie. Statines remmen de synthese van vitamine K2, de cofactor voor matrix GLA-eiwit activatie, die een bescherming biedt tegen aderverkalking. Statines remmen de biosynthese van seleen bevattende eiwitten, één ervan is glutathion peroxidase die dient om de peroxidatieve spanning te onderdrukken.

Een verslechtering van de selenoproteïne biosynthese kan leiden tot congestief hartfalen, wat doet denken aan bepaalde cardiomyopathieën die men ziet bij selenium-deficiëntie. Hieruit kan men besluiten dat de epidemie van hartfalen en atherosclerose die in onze maatschappij welig tiert paradoxaal wordt verergerd door de wijdverbreide toepassing van statines. Wij stellen voor dat de huidige richtlijnen inzake behandeling met statines kritisch worden herbekeken."

Ook in België vindt men soms een zeldzame publicatie die statines hun status van godsgeschenk afneemt. Zo publiceerde Gazet Van Antwerpen (GVA 19 februari 2013) een artikel waarin de Franse biochemicus Philippe Even zijn kennis deelt: "Er is geen verband tussen cholesterol, infarcten en statines. Al de rest is propaganda.". Volgens professor Even, oud-deken van het vermaarde Necker-instituut, moet men aan 500 mensen statines geven om misschien 1 infarct te vermijden. Gezien de nevenwerkingen, van geheugenstoornissen tot erectieproblemen (zie lijst elders op deze pagina), kan men zich daar serieuze vragen bij stellen.

Een tijdje terug werd Cerivastatine van Baycol (farmaceutisch bedrijf) van de markt gehaald nadat 31 patiënten overleden aan myopathie. Ook is bekend geworden dat het gebruik van statines de ziekte van Parkinson kan veroorzaken, een zeer ernstige ziekte van het zenuwstelsel. Uit een onderzoek bij patiënten die de ziekte van Parkinson hadden gekregen naar aanleiding van het gebruik van statines, bleek dat al deze patiënten een extreem hoog cholesterolgehalte hadden: maar liefst 300% van de normale waarde.

Klinkt allemaal verontrustend? Gelijk heeft u … Ons hart is een hardwerkende spier en ATP is broodnodig om ons hart optimaal te laten werken. Statines zorgen voor uitputting van de ATP-productie met alle gevolgen van dien: vermoeidheid, krampen, spierzwakte, geheugenverlies, depressie, kanker …. Statines verhinderen de biosynthese van vitamine K2 die we produceren als we een goede darmflora hebben. Ik ken persoonlijk niemand met een gezonde darmflora. Vitamine K2 halen we vooral uit groene bladgroenten, broccoli en spruiten. Het beschermt onze bloedvaten tegen calcium-plaques en atherosclerose. Zonder vitamine K2, door statines of niet, zijn we verloren. Tenslotte verhinderen statines de opname van eiwitten die selenium bevatten, de zogenaamde selenoproteïnen. De belangrijkste is glutathion-peroxidase, die het spierweefsel beschermt tegen oxidatieve schade. En wat is ons hart? Juist: een spier! Een spier die 24/7 werkt. Een ziekte gelinkt aan een tekort aan selenium is de ziekte van Keshan, een afwijking van de hartspier met symptomen zoals een verhoogde hartslag, vergroot hart en die kan leiden tot een hartstilstand.

Als je toch genoodzaakt bent om statines te nemen, vraag je huisarts of specialist dan ook om Q10 suppletie, seleniumsuppletie en vitamine K2.

Nog enkele opmerkelijke feiten

  • Ook is inmiddels duidelijk geworden dat het gebruik van statines de kans op diabetes fors verhoogt. Een bijwerking die je vaak niet terug vindt in de bijsluiters.
  • In 2004 werden er nieuwe richtlijnen uitgegeven voor het behandelen van mensen met een hoog cholesterolgehalte, wat neerkwam op een verlaging van de maximumwaarden. Op deze manier konden meer patiënten behandeld worden. Klein detail is het feit dat van de negen commissieleden die deze richtlijnen bepaalden, er maar liefst 8 financiële connecties hadden met de farmaceutische industrie. De commerciële belangen zijn gigantisch, gezien het feit dat de wereldwijde omzet van statines meer dan 29 miljard dollar bedraagt. Jazeker, dat is een bedrag met 9 nullen: 29.000.000.000 dollar!
  • De Amerikaanse Food and Drug Administration, de FDA, kwam in 2012 met waarschuwingen voor het gebruik van statines in het algemeen. Volgens de FDA zou er een verhoogde kans bestaan op het krijgen van spierverslapping, diabetes type 2, verwarring, geheugenverlies en leverschade.
  • Negatieve effecten van verlaging van de cholesterolspiegel worden verzwegen
  • Het risico op hartinfarct en kanker lijkt door cholesterolverlagende middelen toe te nemen
  • Hogere cholesterolwaarde zou een geringer risico op kanker geven
  • Stress verhoogt de cholesterolspiegel
  • Arteriosclerose plaques bestaan voor hooguit 1% uit cholesterol
  • Een dieet verlaagt de cholesterolspiegel nauwelijks, want de voeding heeft niet de minste invloed op de cholesterolspiegel
  • Door een traag werkende schildier kan het LDL cholesterol in het bloed stijgen. De schildklier zorgt voor de afbraak van LDL cholesterol. Als de schildklier langzamer werkt, verloopt dit proces ook trager.

Rodegistrijst als "natuurlijke alternatief" voor statines

Het gebruik van rodegistrijst is sterk ingeburgerd in Aziatische landen, het wordt er gebruikt in de keuken als smaakversterker. In China wordt het ook gebruikt om de spijsvertering en de bloedsomloop te verbeteren. Sinds kort heeft de rodegistrijst ook Europa bereikt, waar het een vaak geadviseerd alternatief is voor statines onder verschillende merknamen (Arterin, Arkocaps, Purasana, Pharma Nord). Meer en meer artsen sturen hun patïent in die richting, vooral als er nevenwerkingen van statines optreden. Nazicht van de bijsluiter met de bestanddelen en de werkzame stoffen leert echter dat ook dit middel een, weliswaar natuurlijke, statine bevat.

De fermentatie (vergisting) van rijst gebeurt door de giststam monascus Purpureus. Door die fermentatie worden verschillende metabolieten gevormd, die op te delen zijn in drie klassen:

  • de bio-actieve component monacoline K
  • pigmenten
  • toxines (citrinine)

Monacoline K is de belangrijkste metaboliet die cholesterolverlagende eigenschappen zou bezitten. Hij komt in twee vormen voor, waarvan de lactonvorm chemisch identiek is aan lovastatine. Citrinine is een microtoxine, een nefro- en hepatotoxische component (wat wil zeggen: giftig voor nieren en lever). Vermits de productie van monacoline K zonder citrinine niet mogelijk is moet het gehalte citrinine zo laag mogelijk worden gehouden (maar wordt dus nooit nul). Testen uitgevoerd door Test Aankoop wezen bovendien uit dat het gehalte aan monacoline sterk verschilt van merk tot merk, en zelfs variaties binnen eenzelfde lot.

De werking van deze natuurlijke variant is vergelijkbaar met die van de andere statines. Jammer genoeg zijn de nevenwerkingen dat ook, vooral op het gebied van spierafbraak en spierpijn. Bovendien worden deze middelen niet terugbetaald door de Belgische ziekteverzekering en zijn ze duur. Gezien de dosis niet constant is, rijst de vraag hoe het kan dat een preparaat dat alle kenmerken van een geneesmiddel heeft, toch vrij verkocht mag worden, zonder de garantie en controles die op medicijnen gelden. Dit is heel onlogisch, zeker door het advies dat de European Food Safety Authority (EFSA) hierover verstrekte. Deze was heel duaal, met enerzijds het beschouwen van de werking als natuurlijk en anderzijds een verwijzing naar de technische fiche van lovastatine.

Ook vermeldde slechts één op vijftien stalen die waren opgenomen in een onderzoek van Test Aankoop de eventuele secundaire effecten of risico's wanneer het middel wordt gecombineerd met cholesterolverlagende behandeling of pompelmoes.

Mijn eigen ervaring is dat alleszins Arterin dezelfde (negatieve) gevolgen had als statines, en dat ik na nauwelijke twee weken gebruik enorme last had van (ochtend)stijfheid en spierpijn. Deze symptomen verminderden slechts heel langzaam nadat ik stopte met het gebruik van de roderijstgist.

Cholesterol en de schildklier

Stel, je wordt beschuldigd van iets dat je niet hebt gedaan, je bent onterecht schuldig verklaard terwijl je volkomen onschuldig bent. Iedereen is boos op je, ze laten je in de steek, iedereen begint je te negeren.

Dit gebeurt met cholesterol. Cholesterol is voor alles de boosdoener. Cholesterol wordt veroordeeld, schuldig verklaard, moet teniet gedaan worden want dit is de grootste misdadiger van ons lichaam.

Is dit wel zo ? Meer en meer mensen lijden aan hart-en vaatziekten, meer en meer mensen hebben diabetes, meer en meer mensen worden gediagnosticeerd met een schildklieraandoening, …

Terug in de geschiedenis:

  • In 1890 ontdekte men dat hypothyreoïdie de grootste oorzaak was van hartaanvallen.
  • In 1930 ontdekte men dat er een connectie was tussen cholesterol en hypothyreoïdie.

Onderstaande grafiek toont hoe de “slechte cholesterol” in verband staat met de schildklier.

Het verband tussen cholesterolwaarden en TSH werd reeds door Broda Barnes aangetoond.

Waarom wordt hier nooit over gesproken? De reden is eenvoudig. De medische en farmaceutische industrie spenderen de laatste 60 jaar aan campagnes om het cholesterol te beschuldigen van alle kwalen. Cholesterol zou verantwoordelijk zijn voor de dood van miljoenen mensen over de gehele wereld.

Tegenwoordig komt men hier een beetje op terug. We mogen al eens een eitje eten, zelfs echte boter zou goed zijn voor je gezondheid. Gezonde meervoudig onverzadigde vetten zouden nu plots toch niet meer zo gezond zijn.

Onderzoek wees inderdaad uit dat meervoudig onverzadigde vetten slecht zijn voor de schildklier.

Endocrinologen en schildklierexpert dr Broda Barnes toonden aan dat net cholesterolverlagende diëten een negatieve invloed hadden op het hart en de bloedvaten.

Effect op de schildklier

Hoe ernstiger de hypothyreoïdie, dus hoe trager de schildklier werkt, hoe hoger de cholesterol.

Vroeger, toen er nog geen adequate schildkliertesten bestonden, onderzochten de artsen het cholesterolgehalte. Een verhoogde cholesterolwaarde was een indicator voor hypothyreoïdie. Dit komt doordat T3 nodig is om cholesterol efficiënt te benutten in het lichaam.

Ons lichaam heeft cholesterol, schildklierhormonen (vooral T3) en vitamine A nodig om al onze beschermende steroïdale hormonen te produceren zoals:

  • Progesteron - geslachtshormoon
  • DHEA (verduidelijking hieronder)
  • Testosteron – mannelijk geslachtshormoon
  • Pregnenolon (geheugenhormoon - verduidelijking hieronder)

Wanneer iemand een te traag werkende schildklier heeft, dan kan het cholesterol niet omgezet worden in deze bovenstaande hormonen.

Bij een behandeling met T3 dan daalt de cholesterol tot een normaal niveau, omdat het lichaam er eindelijk in slaagt om deze hormonen te produceren.

Het kunstmatig verlagen van de cholesterol door het gebruik van statines, dieet, supplementen is gevaarlijk bij hypothyreoïdie, omdat ook bovenstaande hormonen verlagen.

Geheel binnen het stramien wordt nog maar eens het symptoom behandeld, en niet de oorzaak van de te hoge cholesterol.

DHEA - de bijnieren

DHEA staat voor dehydro-epiandrosteron. DHEA komt 20x meer voor in het bloed dan alle andere hormonen en werkt voornamelijk als precursor voor andere hormonen, dat wil zeggen dat het kan worden omgezet naar andere hormonen zoals testosteron, oestradiol. Het is dus levensnoodzakelijk. Er zijn ook receptoren voor DHEA zelf.

DHEA en cortisol houden elkaar in evenwicht. Het beschermt het lichaam tegen de negatieve gevolgen van een teveel aan cortisol. Het bevordert de opbouw van spiermassa, terwijl cortisol de spiermassa verzwakt. DHEA versterkt het immuunsysteem, terwijl een verhoogde cortisolwaarde het immuunsysteem verzwakt.

DHEA stimuleert vetverbranding en gewichtsverlies terwijl cortisol gewichtstoename veroorzaakt.

DHEA is noodzakelijk voor gezonde spieren, een goed werkend geheugen en het houdt het immuunsysteem op peil. Het is een natuurlijke angstremmer en zorgt voor een goed humeur.

Gebrek aan DHEA is kan zich ook uiten door

  • Droog haar
  • Droge doffe ogen
  • Minder lichaamsbeharing
  • Droge dunne huid
  • Angstaanvallen
  • Depressieve gevoelens
  • Dikke buik
  • Problemen om trappen te lopen

Pregnenolon

Is het geheugenhormoon. Hersenzenuwen en diverse hersenzones vertonen hoge pregnenolonwaarden. Pregnenolon verbetert het geheugen aanzienlijk. Het is tevens de precursor van alle andere bijnierhormonen en wordt omgezet in cortisol, DHEA en aldosteron.

Pregnenolon stimuleert het geheugen, verhoogt de concentratie en verzacht artritis.

Een tekort aan pregnenolon uit zich in slappe spieren, verminderde lichaamsbeharing, een lage bloeddruk, vermagering, duizeligheid, een slecht werkend geheugen en verminderd concentratievermogen, vermoeidheid, stress, depressie, opstoten van reuma, en veel moeten plassen.

Een teveel aan pregnenolon kan men mee afleiden aan opgewondenheid, een gezwollen gezicht, gezwollen handen en voeten en vet haar.

Bronnen en aanvullende informatie

De Cholesterol-leugen (W. Hartenbach)
La Vérité sur le Cholestérol Philippe Even
Test Gezond 128 - augustus 2015 -- Rodegistrijst: natuurlijk, maar niet ongevaarlijk (Stéphanie Bonnewyn, Birgit Jaqnssen, Maurice Vanbellinghen)
Risks Seen in Cholesterol Drug Use in Healthy People New York Times
Worst Pills; typ de merknamen van de statines in de zoekfunctie
Mededeling van Omega Pharma Belgium, interview met Carlos Van de Weghe, carioloog AZ Nikolaas te Sint-Niklaas
Statin Nation The Great Cholesterol Cover Up; film over het hoe en waarom van de cholesterolindustrie